Części mowy

Odmienne

Rzeczownik

               Odmienia się przez przypadki i liczby, w rodzajach tylko występuje. Rodzajów jest trzy  (właściwie pięć):

• męski:
  • męskoosobowy – mężczyzna, kominiarz itp.,
  • męskożywotny – czyli królik, pasikonik,
  • męsko-nieżywotny – czyli pociąg, kamień;
• żeński – szpilka;
• nijaki – krzesło;

               Rzeczownik w zdaniu może każdą częścią zdania, nawet częścią orzeczenia – orzecznikiem. 

Liczebnik

Odmienia się przez przypadki. Czterdzieści, kilka, dwojaki itp.

Zaimek

Odmiana przez przypadki. Przykłady: ja, ty, mnie, twój, ktokolwiek, czyj, tamten, ów, każdy, wszelki.

Przymiotnik

Odmienia się tak, jak rzeczownik. Ponadto przymiotniki są stopniowalne: prosty – prostszy – najprostszy.

Czasownik

Koniugacja:

• Aspekt: dokonany <-> niedokonany,
• Strona: bierna – czynna – zwrotna,
• Tryb: orzekający – rozkazujący – przypuszczający,
• Osoba + liczba: np. 1 osoba liczby mnogiej,
• Rodzaj: męski (robiłem), żeński (robiłam), nijaki (robiło),
• Czas: teraźniejszy – przeszły – przyszły;

Imiesłowy:

• przymiotnikowy czynny: robiący;
• przymiotnikowy bierny: zrobiony;
• przysłówkowy współczesny: czytając;
• przysłówkowy uprzedni: przeczytawszy;

Nieodmienne

Przysłówek

                Określenie czasownika – jak, gdzie, w jaki sposób - np. pochmurno, czasami, częstokroć, gdzie bądź, dotychczas, wciąż, na darmo, na niby, nieomal, wciąż, w oka mgnieniu, z resztą, żywcem;

Przyimek

                Stosunki czasowe i przestrzenne np. dla, do, o (której?), w, za, celem, dookoła, pomiędzy itp.

Partykuła

                Np. nie, niech, -li, -czy, by, bodaj, chyba, może, byle, bądź, chociaż itp.

Spójnik

                I, oraz, tudzież, ale, że

Wykrzyknik

                Emocje, wola mówiącego np. Ha! Acha! Psyt! Tfu! Ratunku!