Wykład 1
Schemat komunikacji w wersji ustnej
Nadawca - kanał głosowo-słuchowy - Odbiorca
(mówienie) znaki w formie dźwiękowej, głoski (słuchanie)
Schemat komunikacji w wersji mówionej
N - kanał wzrokowy - O
(pisanie) znaki w formie graficznej, litery (czytanie)
Mówienie - naturalna czynność człowieka, rozwinięta w każdej społeczności, niezależnie od stopnia zaangażowania cywilizacyjnego. Pisanie jest sztuką, którą trzeba opanować, ucząc się go. Az 85% języków w ogóle nie wykształciło pisma, twierdzą badania.
Najważniejsze fakty z ewolucji kulturowej człowieka, które w znaczący sposób wpłynęły na rozwój komunikacji międzyludzkiej:
- ok. 150 – wynalazek papieru
- ok. 1450 – wynalazek druku (w obrębie kultury europejskiej)
- 1876 – wynalazek telefonu
- 1877 – wynalazek fonogramu
- 1894 – wynalazek kinematografu
- 1895 – wynalazek radia
- przełom XIX/XXw. – powstanie prasy wielkonakładowej
- 1926 – pierwszy pokaz działania telewizji
- 1950 – pierwsze elektroniczne komputery
- 1962 – pierwsze wykorzystanie łączności satelitarnej
- 1970 – wprowadzenie na rynek pierwszych mikroprocesorów
- 1980 – rozpowszechnienie komputerów osobistych
- ostatnie lata: rozwój za pomocą Internetu, poczty internetowej, telefonów
Różnice między komunikacją ustną a komunikacją pisemną
|
KOMUNIKACJA USTNA |
KOMUNIKACJA PISEMNA |
|
bezpośrednia rozmowa w tym samym miejscu i czasie |
w innych okolicznościach pisanie, w innych czytanie |
|
wykorzystują środki pozawerbalne (mimika, gesty), wykorzystują znaki sytuacyjne |
nie występują żadne znaki sytuacyjne |
|
działa warstwą brzmieniową: akcent, ton, modulacja głosu |
warstwę brzmieniową przejmuje interpunkcja
|
|
tworzy wypowiedź „na gorąco”, mówi i myśli jednocześnie, nie ma możliwości dokładnego uporządkowania informacji, //anakoluty – wykolejenia składniowe; wata – yy, aaa, eee |
tworzy tekst, wkładając w to wysiłek (możliwość korekty, zmian), więc: musi dbać o właściwą formę językowa (dobór słów, składnię, interpunkcję, ortografię) |
|
wymiana myśli jest dwukierunkowa |
wymiana myśli, ról jest jednokierunkowa, wymiana niemożliwa |
|
z natury: ulotny, przemijający |
komunikat pisany jest od razu, utrwalony, a więc nieprzemijający |
Różnice między językiem mówionym a językiem pisanym
//do uzupełnienia
Historia pisma
Trudno odpowiedzieć na pytanie, kto i kiedy pierwszy raz użył pisma, ponieważ pojęcie samo pojęcie ulegało wielu zmianom. Najdawniejsze pismo miało postać piktogramów, które w realistyczny sposób przedstawiały osoby, zwierzęta, wydarzenia etc., bez połączenia między dźwiękami a zapisem (piktografia: plemiona indiańskie). Z piktogramów powstały ideogramy, powiązane z pewnymi pojęciami, używali ich w Mezopotamii, Egipcie, krajach Majów, Azteków i na Dalekim Wschodzie.
Ideogramy to do dziś podstawa pisma chińskiego, które w tracie trwania cywilizacji ulegały coraz większemu uproszczeniu.
Następnie wytworzyły się czysto umowne znaki-symbole, tego typu systemy zwierały zazwyczaj ogromną liczbę, którą trzeba było poznać, a potem zapamiętać. Skojarzenie brzmienia ze znakiem (fonogramy) to swego rodzaju przełom w języku pisanym. Około 2 tys. p.n.e. na Bliskim Wschodzie, w Fenicji kształtuje się pismo alfabetyczne (22 litery). Z tego alfabetu wywodzą się alfabety: grecki i łaciński.
Podsumowanie:
//do uzupełnienia
Od Greków alfabet przejęli Rzymianie. Klasyczny łaciński: „j, u, w”
W Średniowieczu, na podstawie alfabetu łacińskiego powstały alfabety służące do zapisywania różnych języków europejskich: angielski, czeski, polski, francuski, chorwacki, łużyckich.
Na bazie alfabetu greckiego powstała cyrylica i pozostałe alfabety słowiańskie.
Historia polskiej pisowni
Zapisywanie mowy polskiej za pomocą alfabetu łacińskiego niosło ze sobą wiele trudności. Brakowało liter, głównie dla głosek miękkich „ś”, „ć”, nosowych „ą”, „ę”. Często jedna litera musiała służyć do zapisu kilku polskich głosek. W ramach dostosowywania alfabetu do polskich warunków językowych wprowadzono dwuznaki dla niektórych głosek i znaki diaktryczne (ś, ź, ą itd.), zastosowano dodatkową literę (i lub y), żeby zaznaczyć, że spółgłoska jest miękka.
Około roku 1440 – Jakub Parkoszowic napisał po łacinie traktat o ortografii polskiej,
1513 r. Stanisław Zaborowski ogłosił drukiem traktat o ortografii.
Polski alfabet ma aktualnie 32 litery.
Litera „i” ma trzy funkcje:
- oznacza samogłoskę „i”: iść, zima, pić,
- po spółgłosce a przed samogłoską oznacza miękkość poprzedzającej spółgłoski: bi, pi, ci, ki np. biały, piana, ciasto, kiosk, miasto,
- oznacza głoskę „j”: armia, historia, dializa.
Pisownia polska NIE jest pisownią fonetyczną – nie odzwierciedla wiernie wymowy np. wymowa warszawska a krakowsko-poznańska.
4 (równoważne) zasady:
- fonetyczna – aby pisownia była zgodna z wymową, każda litera powinna jednoznacznie oddawać brzmienie głoski (rok, być etc.)
- morfologiczna – dążenie do zachowania więzi między wyrazami opartymi na tym samym rdzeniu, np. prosić – prośba [proźba], najczęściej ta zasada ma pierwszeństwo przed fonetyczną
- historyczna – źródło najczęstszych kłopotów z ortografią; ó / u, ż / rz, ch / h, ą / ę. To ślad historycznych różnic w wymowie, współcześnie nie rozróżniamy już h dźwięcznego o ch bezdźwięcznego
- umowna – cz, sz, wykorzystanie „i” w różnych funkcjach, posługiwanie się małymi i dużymi literami (historycznie ukształtowana umowa)
Język to:
- zasób słów (słownictwo) = leksyka,
- gramatyka, tj. zbiór reguł (pozwalających coś z tymi słowami robić).
Główne działy gramatyki to:
- fonetyka – dźwięki mowy,
- fleksja – odmiana wyrazów,
- słowotwórstwo – budowa wyrazów,
- składnia – budowa zdania.
Fleksja + słowotwórstwo = morfologia