Wykład 2

Sylaby

                Wyrazy dzielą się na sylaby (stu-dent), ośrodkiem sylaby jest samogłoska, jedna sylaba zawiera jedna samogłoska, czyli liczba sylab w wyrazie jest równa liczbie samogłosek (kot, ko-tek, ko-te-czek).

                W niektórych wyrazach występują obok siebie dwie samogłoski, tworząc jedną sylabę (auto, pauza, miauczeć).

                Sylaby dzielą się na:

• otwarte (kończą się samogłoską),
• zamknięte (spółgłoska lub grupa spółgłoskowa).

Zasady dzielenia wyrazów:

• spółgłoska występująca między dwoma spółgłoskami np. ję-zyk, mi-łość,
• nie rozdzielamy przedrostków jednosylabowych (bez-i-de-o-wy),
• grupa spółgłosek w dowolnym miejscu, najlepiej zgodnie z zasadami morfologicznymi (słow-nik, sło-wnik, pań-stwo),
• rozdzielamy podwojoną spółgłoskę (pan-na, lek-ki, pas-sa, ALE nie rozdzielamy, jeżeli po tym kolejna spółgłoska, np. Gess-ler).

Akcent wyrazowy

                Inaczej: przycisk

                Silniejsze wymówienie jednej sylaby w wyrazie. W wyrazach co najmniej 2-sylabowych najczęściej występuje na 2 sylabie od końca (paroksytoniczny) np. niespodziANka.

                W wyrazach, które mają więcej niż trzy sylaby występują dwa akcenty: główny i poboczny np. pier-wszo-li-go-wy, od-po-wie-dzial-ny.

                Największe odstępstwa od zasady głównej:

                3 sylaba od końca

• czasowniki w czasie przeszłym, 1 i 2 os. 3 os. l. mn,
• Czasowniki w trybie przypuszczających (pojedyncza i coś-tam)
• Niektóre liczebniki (czterysta, siedemset, osiemset, dziewięćset)
• Zakończone na –kroć (liczebniki tyż)
• Wyrazy obcego pochodzenia zakończne na –ika, -yka (Afryka)
• Spójniki z końcówkami osobowymi (choćbyśmy, ażebyśmy)
• Inne opcje: opera, uniwersytet, kulturystyka

                4 sylaba od końca

• czasowniki w przypuszczającym (1 i 2 w l.mn.)

                Ostatnia

• rzeczowniki jednosylabowe poprzedzone arcy-, eks-, vice- (arcy mistrz,eksmąż)

Wyrazy bez akcentu akcentowany łącznie z wyrazem akcentowanym

• Enkutyka - po wyrazie akcentowanym jednowyrazowy nieakcentowany (nie wiem, czy mówić ci o tym)
• Proklityka - jednosylabowy wyraz nieakcentowany poprzedza wyraz akcentowany (nie wiedziałem, że Hania nie chodzi do opery)
• Enkliptyki - jednosylabowe zaimki, w pozycji nieakcentowanej (daj mi, szanuję go, pomogłem mu, to dla was, idź z nią)
• Partykuły –by, -że i –no (wzięto by, chodź no, mówże)
• Jednosylabowe wyrazy w kilku wytartych wyrażeniach (wyjść ZA mąż, pójść NA wieś, pleść trzy PO trzy).
• Głównie spójniki, Paweł i Gaweł, białe lub czarne.
• Partykuła nie (nie piszczy, nie poznam, nie wiedziałem)
• Przyimki przed rzeczownikami wielosylabowymi (do szkoły, do pracy, dla przypomnienia)

Akcent zdaniowy

                Silniejsze wymówienie jednego wyrazu w zdaniu. Pada na ten, który chcemy podkreślić. Różne miejsca w zdaniu. Podkreślenie, o którą sytuację nam chodzi.

Wiktor pojechał do Paryża. – podkreślenie: kto?

Wiktor pojechał do Paryża. – podkreślenie: co?

Wiktor pojechał do Paryża. – podkreślenie: gdzie?

Intonacja

                Zmiana wysokości tonu wypowiedzenia.

• Rosnąca-opadająca, tonacja zdania oznajmiającego („Dam ci książkę.”, /\)
• opadająca, zdania rozkazujące i wykrzyknikowe („Daj mi pióro”), \
• rosnąca, zdania pytające („Dasz mi pióro?” /)

                Role intonacji i pauzy w pisanym pełnią znaki interpunkcyjne.

                Wymowa wzorcowa: oficjalne, publiczne, media, scena, ambona, szkoła